Actieve kool is het meest gefotografeerde ingrediënt in het tandpastaschap. Silica heeft nooit een TikTok-campagne gehad. Toch doet juist dat tweede het meeste werk tegen vlekken, in bijna alle formules, ook die met actieve kool.
Hoe ze elk werken
Silica: gecontroleerd polijsten
Gehydrateerde silica is het standaard polijstmiddel in tandpasta. De gekalibreerde deeltjes schuren het glazuur net genoeg om de gekleurde laag (koffie, thee, tabak, wijn) los te maken zonder krassen, zolang de schurende werking binnen de perken blijft. De werking en veiligheid worden gemeten met de RDA-index, die genormeerd is (ISO 11609), met een bovengrens van 250; onder 70 spreek je van een lage schurende werking.
Actieve kool: adsorptie en zichtbaar effect
Gemicroniseerde actieve kool (vaak van bamboe of kokos) heeft een poreus oppervlak dat gekleurde moleculen adsorbeert. In tandpasta wordt het bijna altijd gecombineerd met silica, die het polijsten verzorgt. Het literatuuroverzicht dat in 2017 in het Journal of the American Dental Association verscheen (Brooks e.a.) vond onvoldoende klinisch bewijs voor een eigen bleek- of antibacterieel effect van actieve kool, en wijst erop dat sommige formules met actieve kool geen fluoride bevatten: dat is het punt om te controleren.
De vergelijking
| Criterium | Micropolijstende silica | Actieve kool (+ silica) |
|---|---|---|
| Werking op vlekken | Mechanisch polijsten van het oppervlak | Adsorptie van pigmenten + polijsten door de toegevoegde silica |
| Klinisch bewijs | Veel; het is het referentiemiddel in tandpasta | Beperkt; geen aangetoonde meerwaarde (JADA 2017) |
| Risico voor het glazuur | Laag bij een RDA onder 70 | Hangt af van de korrelgrootte en de RDA van de hele formule |
| Fluoride | Combineerbaar | Combineerbaar, maar ontbreekt in sommige formules op de markt |
| Gevoel | Neutraal | Grijs schuim, uitgesproken schoon gevoel |
| Bij ÉclatDent | Anti-Vlekken Koffie, Anti-Vlekken Tabak, Zeezout & Zuiveringszout | Actieve Houtskool Witheid (gemicroniseerde bamboekool + fluoride 1450 ppm) |
Wat de praktijk zegt
Bij recente koffie- of theevlekken doet een tandpasta met goed gedoseerde silica het werk in 2 tot 3 weken, afhankelijk van hoe oud de vlekken zijn. Actieve kool versnelt de chemie niet; het geeft vooral een schoon gevoel en, bij sommigen, de motivatie om twee minuten te poetsen. Bij oude vlekken vervangt geen van beide een gebitsreiniging.
De RDA, de echte scheidsrechter
Of de tube nu "actieve kool" of "micropolijsten" belooft, de nuttige vraag is dezelfde: hoe hard schuurt de formule over het glazuur? Dat meet de RDA-index (Relative Dentin Abrasivity), bepaald in een laboratorium volgens de ISO 11609-norm. Onder 70 geldt tandpasta als weinig schurend en kun je hem je hele leven twee keer per dag gebruiken; tussen 70 en 100 blijft hij binnen de norm, maar combineer je hem beter niet met een harde borstel; daarboven hou je het product voor korte kuren. Het probleem is dat de waarde bijna nooit op de verpakking staat. In onze tabel met RDA-waarden hebben we de waarden verzameld die fabrikanten hebben gepubliceerd of bevestigd, met voor elke waarde de bron.
Wat vaak geruststelt: heel fijne, gemicroniseerde kool schuurt niet meer dan gewone silica. Wat het glazuur beschadigt, is niet de kleur van het poeder maar de grootte en hardheid van de deeltjes, en hoe vaak je poetst. Een goed samengestelde tandpasta met actieve kool kan dus een lagere RDA hebben dan een whitening-tandpasta met grove silica. Ons artikel over de schurende werking van whitening-tandpasta legt uit wat het glazuur verdraagt, en wat niet.
Actieve kool en silica in je dagelijkse routine: wat werkt
Welke werkzame stof het ook is, vlekken verdwijnen door regelmaat, niet door kracht. Twee minuten 's ochtends en 's avonds, een zachte borstel of een sonische opzetborstel, lichte druk: die regelmaat poetst de gekleurde laag weg in twee tot drie weken. Harder drukken haalt niets extra weg; het slijt het tandvlees en de tandhalzen. Vind je het gevoel van actieve kool fijn, dan mag je het gerust elke dag gebruiken zolang de formule fluoride bevat en een redelijke RDA heeft; we wijdden een artikel aan de vraag "elke dag tandpasta met actieve kool: goed of slecht idee?".
Bij ÉclatDent combineert de Actieve Houtskool Witheid gemicroniseerde bamboekool, silica en fluoride 1450 ppm; de Anti-Vlekken Koffie zet in op silica die gericht is op koffie en thee. Beide hebben dezelfde basis, zonder peroxide, en gaan goed samen: actieve kool 's ochtends voor de frisheid, gerichte silica 's avonds op de oorzaak van je vlekken. Wil je tandpasta's met actieve kool onderling vergelijken, criterium per criterium, lees dan onze vergelijking van tandpasta's met actieve kool.
Hoe kies je
- Kijk eerst naar de fluoride: 1450 ppm voor een volwassene. Een formule met actieve kool zonder fluoride beschermt minder goed tegen gaatjes.
- Kijk daarna naar de schurende werking: met een RDA onder 70 kun je je hele leven twee keer per dag poetsen.
- Kies tot slot de werkzame stof op basis van je smaak en de oorzaak: gerichte silica voor koffie of tabak, actieve kool als je het effect en de frisheid fijn vindt.
Bij ÉclatDent bestaan ze allebei met dezelfde basis (fluoride 1450 ppm, RDA onder 70, zonder peroxide, tube van 100 g), omdat de goede tandpasta de tandpasta is die je twee keer per dag gebruikt.
Aan de slag: Trio Houtskool Intens, 3 tandpasta's
Jouw vragen over actieve kool en silica
Schuurt actieve kool meer dan silica?
Niet van nature. De schurende werking hangt af van de grootte en hardheid van de deeltjes, gemeten met de RDA-index, niet van het ingrediënt in de schijnwerpers. Goed samengestelde gemicroniseerde kool kan een lagere RDA hebben dan grove silica. Zoek de RDA-waarde in plaats van de naam van de werkzame stof.
Kun je tandpasta met actieve kool en tandpasta met silica combineren?
Ja, en het is zelfs een goede routine: de ene 's ochtends, de andere 's avonds. Beide werken aan het oppervlak door te polijsten, zonder chemische wisselwerking. Let er alleen op dat elk fluoride 1450 ppm bevat en houd het bij een zachte borstel.
Bleekt actieve kool sneller dan silica?
Nee. Geen enkele klinische studie heeft aangetoond dat actieve kool beter bleekt (overzicht JADA 2017). Bij koffie- of theevlekken geven beide de eerste verschillen in twee tot drie weken, afhankelijk van hoe oud de vlekken zijn; geen van beide verandert de basiskleur van de tand.