Het is slijtage die zonder getuigen plaatsvindt: bruxisme, tandenklemmen of tandenknarsen, gebeurt meestal tijdens de slaap, en je kunt het jarenlang doen zonder het te weten. Ondertussen worden de snijranden plat, krijgt het glazuur scheurtjes en worden de tanden gevoelig. Geen enkele tandpasta kan het stoppen: dat zeggen we meteen. Maar je kunt het herkennen, je tanden 's nachts beschermen en het klemmen overdag afleren. Zo doe je dat.
Klemmen, knarsen: waar hebben we het over?
Bruxisme heeft twee vormen: klemmen (de kaken spannen zich aan, de tanden bewegen niet: statisch bruxisme) en knarsen (de tanden schuren over elkaar: dynamisch bruxisme). Beide gebeuren vooral 's nachts, buiten elke controle, en stress is een belangrijke aanleiding: we hebben beschreven wat stress met je mond doet, waaronder dat bekende nachtelijke bruxisme. Er bestaat ook bruxisme overdag, dat minder opvalt: kaken op elkaar geklemd achter het scherm of in de file, zonder dat je het zelf merkt.
Wat bruxisme aan je tanden beschadigt
Kauwen oefent korte krachten uit; bruxisme oefent lange, herhaalde, vaak zijwaartse krachten uit. Op de tanden ontstaat de schade langzaam:
- Snijranden die plat worden: de randen van de snijtanden slijten, worden korter, en er verschijnen kleine glanzende vlakjes waar de tanden over elkaar schuren.
- Glazuur dat sneller dunner wordt: knarsen versnelt de natuurlijke slijtage, de randen worden doorschijnender, en verloren glazuur groeit niet terug.
- Haarscheurtjes: er kunnen verticale lijntjes in het glazuur verschijnen, en gevoeligheid voor kou kan ontstaan zonder aanwijsbaar gaatje.
- Herstellingen die breken: vullingen en composiet zijn niet gemaakt voor zulke belasting; bruxisme verkort hun levensduur.
En het zijn niet alleen de tanden: bij verzwakt tandvlees werkt de overbelasting door bruxisme als een versneller van terugtrekking; het is een bekende verergerende factor, geen losstaande oorzaak.
Hoe weet je of je knarst?
Nachtelijk bruxisme verraadt zich bij het wakker worden: stijve kaken, pijnlijke slapen, tanden die zonder reden gevoelig zijn, afgevlakte randen; de volledige lijst van ochtendsignalen vind je hier. Twee andere aanwijzingen zijn de moeite waard: iemand in je omgeving die je hoort knarsen (het geluid is soms duidelijk), en je tandarts, die de slijtagevlakjes bij het eerste onderzoek herkent; vaak is hij degene die het je vertelt, nog voor er klachten zijn.
Wat echt beschermt
's Nachts: de beschermplaat op maat. Dat is de enige echte bescherming tijdens de slaap: een door de tandarts gemaakte beschermplaat (opbeetplaat) komt tussen de tanden en vangt de krachten in hun plaats op. Het knarsen stopt er niet door: de slijtage wordt gepauzeerd, elke nacht dat je hem draagt. Het is een medisch hulpmiddel dat op jouw mond is afgestemd: de tandarts beoordeelt of het nodig is.
Overdag: bewust ontspannen. Anders dan nachtelijk bruxisme kun je klemmen overdag corrigeren: de juiste rusthouding is lippen gesloten, tanden die elkaar niet raken, tong tegen het gehemelte. Jezelf daar meerdere keren per dag naar terugbrengen, vooral op momenten van concentratie of spanning, leert de reflex geleidelijk af. 's Avonds minder cafeïne en alcohol helpt je kaken te ontspannen.
Wat de tube betreft: het belaste glazuur beschermen. Laten we duidelijk zijn: geen enkele tandpasta doet iets aan het knarsen zelf. Maar glazuur dat aan bruxisme wordt blootgesteld, heeft geen extra aanvallen nodig: een zachte formule met gecontroleerde schurende werking en fluoride in de standaarddosering ondersteunen wat er nog is, en zacht poetsen voorkomt dat je de slijtage van 's ochtends optelt bij die van de nacht. Het volledige overzicht van wat je glazuur dagelijks beschadigt maakt het plaatje compleet.
Het product dat erbij hoort: Zacht Wit Kokos
Bruxisme en schurende werking: waarom je de RDA van je tandpasta leest
Glazuur dat 's nachts slijt, heeft geen tube nodig die het overdag ook nog slijt. De schurende werking van een tandpasta wordt gemeten met de RDA-waarde: hoe hoger, hoe sterker de pasta polijst; nuttig tegen vlekken, overbodig op randen die al door knarsen zijn verdund. Klem of knars je, kies dan voor dagelijks gebruik een formule met lage of matige schurende werking, en houd sterker polijstende pasta's voor af en toe. Onze pagina over de RDA-waarde geeft houvast en de bekende waarden, merk per merk.
De poetsbeweging telt net zo zwaar als de tube: een tandenborstel met zachte haren, vastgehouden als een pen in plaats van met de volle hand, en kleine bewegingen zonder te drukken; een elektrische tandenborstel met zachte opzetborstel helpt wie te hard schrobt. En prikt kou al, dan is dat een teken dat het dentine onder het versleten glazuur naar boven komt: ons artikel over tanden die gevoelig zijn voor kou legt uit wat je doet, en dat over kwetsbaar glazuur welke tandpasta je kiest in afwachting van de beschermplaat.
Aan de slag: Tandvlees en gevoelige tanden · Tandpasta's
Je vragen over bruxisme
Is een beschermplaat van de drogist genoeg?
Universele, zelf te vormen beschermplaten bestaan, maar ze zijn niet afgestemd op je beet, en een slecht passende plaat kan meer hinderen dan beschermen. Dat is een vraag om met de tandarts te beslissen, niet in het schap van de drogist.
Mijn kind knarst 's nachts met de tanden: moet ik me zorgen maken?
Bruxisme bij kinderen komt vaak voor en is vaak tijdelijk, vooral tijdens het doorkomen van tanden. Het is goed om het bij een controle aan de tandarts te melden; hij beoordeelt of opvolging nodig is.
Kun je stoppen met tandenknarsen?
Nachtelijk bruxisme is niet vrijwillig: je "besluit" het niet; je beschermt je tanden ertegen en pakt de aanleidingen aan, met stress voorop. Klemmen overdag kun je wel echt afleren door op je houding te letten.
Kan bruxisme tandvlees doen terugtrekken?
Op zichzelf niet, maar het verergert een al kwetsbare tandvleessituatie en kan een bestaande recessie versnellen. Trekt je tandvlees terug, dan lees je hier alles over terugtrekkend tandvlees, en bruxisme hoort bij de verergerende factoren die je moet aanpakken.
Kort samengevat
Bruxisme slijt je tanden in stilte: platte snijranden, gescheurd glazuur, gevoeligheid, en verloren glazuur komt niet terug. Je herkent het aan de signalen bij het wakker worden, aan het geluid dat iemand in je omgeving hoort, of bij het onderzoek van de tandarts. De bescherming 's nachts is de beschermplaat op maat; overdag leer je ontspannen; en bij het poetsen beschermen zachtheid en fluoride wat de nacht belast. Geen enkele tube vervangt hier de tandarts: onze rol stopt bij het glazuur, de zijne begint bij de kaak.