Tanderosie is glazuur dat oplost, chemisch aangetast door zuren: frisdrank, citrusvruchten, wijn, maagzuur dat omhoogkomt. Het is niet de slijtage van te hard poetsen: er schuurt niets, alles wordt zacht en verdwijnt. In het begin pijnloos, daarna worden de tanden gevoelig en doorschijnend. Glazuur groeit nooit terug: alles draait om voorkomen.
Er wordt veel gesproken over abrasie: de mechanische slijtage door de tandenborstel en te agressieve tandpasta's. Er wordt veel minder gesproken over erosie, het chemische familielid, dat toch bij miljoenen mensen het glazuur beschadigt zonder dat ze het weten. Het verschil begrijpen, de signalen vroeg herkennen en de paar gewoontes kennen die beschermen: daar gaat dit artikel over.
Erosie en abrasie: twee soorten slijtage die je niet moet verwarren
Het zijn twee verschillende mechanismen, en het helpt om ze uit elkaar te houden. Abrasie is mechanisch: te hard poetsen, te harde haren of een te schurende tandpasta krassen en slijten het oppervlak. Dat is wat de RDA-waarde meet, uitgelegd in onze tabel met de schurende werking van tandpasta's. Erosie is chemisch: zuren demineraliseren het glazuur, maken het zacht en lossen het op, zonder dat er ook maar iets schuurt.
Het venijn zit erin dat ze elkaar versterken. Glazuur dat door zuur zacht is geworden, is veel kwetsbaarder voor poetsen: direct na een frisdrank of vruchtensap poetsen betekent een laagje zacht geworden glazuur wegvegen. Daarom telt het moment van poetsen net zo zwaar: daar komen we verderop op terug.
Waar de zuren vandaan komen
De meeste zitten op je bord en in je glas. De belangrijkste boosdoeners:
- Koolzuurhoudende dranken, gewone frisdrank net zo goed als "zero": de zuurgraad is hoog, met of zonder suiker.
- Citrusvruchten en hun sappen: citroen, sinaasappel, grapefruit. Op een citroen zuigen of je tanden inwrijven met citroensap, een "witte-tandentip" die rondgaat, is een van de slechtste gewoontes: we leggen het uit in citroen op je tanden, een slecht idee dat goed klinkt.
- Wijn, vooral witte, en sportdrankjes waar je tijdens het sporten lang van nipt.
- Azijn (sauzen, "detox"-kuren), en zure snoepjes die je tanden in zuur laten baden.
- Zuur dat omhoogkomt: maagzuur, herhaaldelijk overgeven. Hier komt het zuur van binnenuit en tast het vooral de binnenkant van de tanden aan. Dat is een reden om naar de huisarts te gaan, niet alleen naar de tandarts.
Het gaat niet zozeer om de hoeveelheid, maar om hoe vaak en hoe lang het contact duurt: een uur lang van een frisdrank nippen doet meer schade dan hem in één keer opdrinken.
De signalen die je moeten waarschuwen
Erosie gaat pijnloos verder en laat dan zichtbare sporen na. De tanden worden gevoelig voor kou, warmte en zoet: hetzelfde signaal als beschreven in tanden gevoelig voor kou. De rand van de voortanden wordt doorschijnend, bijna transparant, soms een beetje afgebrokkeld: een klassiek kenmerk, uitgewerkt in doorschijnende tanden, transparante randen. Tot slot kunnen de tanden geler lijken, niet omdat ze vlekken krijgen, maar omdat het dunnere glazuur het van nature gele dentine eronder laat zien.
Wat echt beschermt
Omdat glazuur zich niet herstelt, draait alles om voorkomen. De gewoontes die het verschil maken:
- Spoelen met water direct na een zure drank of zuur eten: dat verdunt het zuur en helpt het speeksel zijn werk te doen.
- Wachten met poetsen: minstens een half uur, zodat het zacht geworden glazuur een beetje kan remineraliseren. Meteen poetsen betekent verzwakt glazuur wegslijten: het mechanisme is hetzelfde als uitgelegd in moet je echt 30 minuten wachten na suiker.
- Zure dranken met een rietje drinken, om het contact met je tanden te beperken; ze niet rond laten gaan in je mond.
- Afsluiten met iets neutraals: een beetje water, een stukje kaas of een zuivelproduct na het zuur helpt de pH in je mond weer omhoog te brengen.
- Tijd ertussen laten in plaats van de hele dag zuur te snacken: je mond heeft tijd nodig om tussen twee aanvallen weer in evenwicht te komen.
En vooral: zet geen abrasie bovenop erosie. Een tandenborstel met zachte haren, een zachte beweging, een tandpasta met een beperkte schurende werking. De andere valkuilen die glazuur slijten vind je in de fouten die je glazuur beschadigen.
Wat een tandpasta wel en niet kan
Laten we duidelijk zijn: geen enkele tandpasta "herstelt" geërodeerd glazuur in de zin dat hij de dikte weer opbouwt. Wat fluoride (of hydroxyapatiet) doet, is het oppervlak helpen remineraliseren: de bovenste laag weer harder maken en iets beter bestand tegen de volgende zuuraanval. Dat is echt, maar het is bescherming, geen wederopbouw. Een milde tandpasta met een lage schurende werking, zoals die bedoeld voor kwetsbaar glazuur, ondersteunt dat voorkomen zonder de slijtage te verergeren. Maak je je zorgen om het geel: dat komt hier van het dunnere glazuur, niet van vlekken; het verschil leggen we uit in gele tanden: oorzaken. Voorbij een bepaald stadium kan alleen de tandarts ingrijpen (fluoridelak, restauraties).
Lees ook: Witte-tandenroutine: 's ochtends of 's avonds, wanneer telt je poetsbeurt het meest?
Aan de slag: Tandvlees en gevoelige tanden · Zacht Wit Kokos · Tandpasta's
Je vragen over glazuurerosie
Kan geërodeerd glazuur teruggroeien?
Nee. Glazuur is geen levend weefsel: eenmaal weg, herstelt het zich niet. Remineralisatie maakt het bestaande oppervlak weer harder, maar brengt de verloren dikte niet terug. Daarom is vroeg ingrijpen zo belangrijk.
Is frisdrank "zonder suiker" minder riskant voor het glazuur?
Voor gaatjes wel, want er zit minder suiker in. Voor erosie niet: het is de zuurgraad van de drank die het glazuur aantast, en die blijft hoog zonder suiker.
Moet je echt wachten met poetsen na een glas sinaasappelsap?
Ja. Direct na het zuur is het glazuur zacht; meteen poetsen slijt het verder. Spoel met water, wacht een half uur en poets dan.
Samengevat
Erosie is glazuur dat door zuren oplost: een chemisch mechanisme, anders dan de mechanische slijtage van het poetsen. In het begin is het pijnloos, daarna worden de tanden gevoelig, doorschijnend en geler. Omdat glazuur niet teruggroeit, draait alles om voorkomen: spoelen met water, wachten met poetsen, met een rietje drinken, tijd laten tussen zure dingen, en zacht blijven poetsen. Tandpasta beschermt het oppervlak, maar bouwt het niet opnieuw op, en voorbij een bepaald punt neemt de tandarts het over.